رعد : 33 . از اين قبيل آيات در قرآن بسيار است . ولى در عين حال اين اضلال عموميّت ندارد و قرآن خود كسانى را كه مورد اضلال خدايند در آيات ديگرى بيان مىكند از قبيل : * ( « وَما يُضِلُّ بِه إِلَّا الْفاسِقِينَ » ) * بقره : 26 . * ( « وَيُضِلُّ الله الظَّالِمِينَ وَيَفْعَلُ الله ما يَشاءُ » ) * ابراهيم : 27 . * ( « كَذلِكَ يُضِلُّ الله مَنْ هُوَ مُسْرِفٌ مُرْتابٌ » ) * غافر : 34 . * ( « كَذلِكَ يُضِلُّ الله الْكافِرِينَ » ) * غافر : 74 . اين آيات به خوبى روشن ميكنند كه خداوند هر كسى را اضلال نميكند بلكه مورد اضلال خداوندى فاسقان ، ظالمان ، مسرفان و كافراناند . مخصوصا آيهء اول كه مفيد حصر است اما اينكه خدا چرا آنها را اضلال مىكند بايد علت را در خود آن گروهها جستجو كرد و با تدبر و دقّت روشن مىشود كه آنها با سوء اختيار خويش طريق ناحق را انتخاب ميكنند خداوند نيز اضلالشان مىكند بعبارت ديگر خداوند روياننده است هر كه زهر بكارد آن را مىروياند و هر كه شهد بكارد آن را . خداوند پيوسته به بندگان نيرو ميدهد هر كه در راه بد رود و هر كه در راه خوب . پس علت اضلال در خود گمراهان است كه عبارت باشد از فسق ، ظلم ، اسراف و كفر . در صدر آيهء * ( « كَذلِكَ يُضِلُّ الله مَنْ هُوَ مُسْرِفٌ مُرْتابٌ » ) * هست : * ( « وَلَقَدْ جاءَكُمْ يُوسُفُ مِنْ قَبْلُ بِالْبَيِّناتِ فَما زِلْتُمْ فِي شَكٍّ مِمَّا جاءَكُمْ بِه حَتَّى إِذا هَلَكَ قُلْتُمْ لَنْ يَبْعَثَ الله مِنْ بَعْدِه رَسُولًا كَذلِكَ . . . » ) * اين نشان ميدهد كه عدم تدبّر در آيات بيّنات يوسف و پيوسته ماندن در شكّ و منقطع دانستن وحى خدا ، سبب اضلال شده است ما بعد آيهء * ( « كَذلِكَ يُضِلُّ الله الْكافِرِينَ » ) * اينطور آمده : * ( « ذلِكُمْ بِما كُنْتُمْ تَفْرَحُونَ فِي الأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ وَبِما كُنْتُمْ تَمْرَحُونَ » ) * . يعنى علت اضلال خود پسندى و شرك بوده است . اين مطلب طورى است كه خداوند در بعضى از آيات هدايت را به خودش نسبت ميدهد و ضلالت را طور ديگر